“Lastig, opstandig, lef, tegen de gevestigde orde.” De woorden vliegen door de zaal als Simone van Neerven vraagt wat er als eerste bij deelnemers opkomt bij het woord ‘rebel’. Niet bepaald positieve associaties. En toch is Van Neerven, na zeventien jaar ervaring in grote organisaties waar ze keer op keer tegen muren aanliep, op een missie: rebellen helpen om effectiever te worden. Want zij weet als geen ander dat organisaties rebellen nodig hebben, maar dat die rebellen ook moeten leren hoe ze hun boodschap zo kunnen brengen dat anderen écht luisteren.
Tegenspraak is geen ‘dirty word’
Van Neerven begint met een cruciale vraag: wat is tegenspraak eigenlijk? “Tegenspraak is het constructief uitspreken van een ander geluid, niet om tegen te zijn, maar om samen tot betere keuzes te komen,” legt ze uit. “De zender kan het goed bedoelen, maar het is aan de ontvanger of die het positief of negatief ervaart.”
Het interessante aan tegenspraak is dus dat het niet zit in wat je zegt, maar in hoe de ander het ontvangt. Een idee dat jij als constructieve feedback bedoelt, kan door de ontvanger als aanval worden ervaren. En daar zit een belangrijke les: de kwaliteit van de relatie bepaalt grotendeels hoe je boodschap overkomt.
Een deelnemer vat het treffend samen: “Als je een goede relatie met iemand hebt, pak je veel eerder tegenspraak op dan van iemand waar je niet de beste relatie mee hebt.” Wanneer je een goede band hebt met iemand, wordt kritiek op je plan veel makkelijker geaccepteerd. Maar zodra het over je persoon gaat, raakt het veel dieper.
In plaats van direct uit emotie te reageren, is het de kunst is om eerst die emotie te herkennen en na te denken: wat is mijn intentie? Hoe kan ik dit het beste op een meer open en positieve manier verwoorden? Want uiteindelijk wil je dat de ander naar je luistert.
De vier gezichten van rebellen
Rebellen hebben volgens Van Neerven vier herkenbare eigenschappen:
- Ze zijn ontzettend nieuwsgierig en stellen veel vragen.
- Ze zijn super creatief en combineren kennis uit verschillende vakgebieden. Ze komen met oplossingen die voor hen logisch zijn, maar voor anderen soms absurd lijken.
- Ze zijn moedig en durven zich uit te spreken waar de rest blijft zwijgen.
- Ze hebben een groot hart en een sterk moreel kompas en handelen daar ook naar.
“Rebellen kijken anders, denken anders, doen anders, en zij zijn degene die de wereld vooruitbrengen,” stelt Van Neerven. Ze geeft voorbeelden:
- Raye Montague, die als zwarte vrouw in de VS weinig kansen had, wist langzaamaan op te klimmen binnen de Marine. Ze kreeg de onmogelijke opdracht om binnen een maand een nieuw schip te ontwerpen, iets wat tot dan toe jaren duurde. Zij liet zich niet afschrikken en klaarde de klus slechts 18 uur en 26 minuten.
- Een schoenontwerper bij Nike kwam met het ontwerp van de Air Max, geïnspireerd door het Centre Pompidou in Parijs waar alle systemen en leidingen zichtbaar zijn.
- De Quooker ontstond nadat soep uit een pakje werd gepresenteerd als een fantastisch idee, omdat soep dan niet eerst minutenlang opgewarmd moest worden maar direct gegeten kon worden. Maar met soep uit een pakje moest men nog steeds wachten totdat het water kookte. Zou het niet slimmer zijn om direct kokend water uit de kraan te krijgen?
Weerstand als constante factor
Rebellen krijgen gegarandeerd te maken met weerstand. Soms direct: ‘Dit is het enige goede plan.’ of ‘Jouw aanpak werkt niet.’ Soms verkapt: ‘We hebben dit jaren geleden ook geprobeerd.’ En de gevaarlijkste? “Dat is ‘Dit is een fantastisch idee!’, maar vervolgens hoor je er niks meer van”, stelt van Neerven. Ze geeft als tip een link naar een column die ze er over heeft geschreven.
Van Neerven reflecteert: “Tegenwoordig horen we alleen wat we willen horen. We zijn steeds meer op zoek naar ons eigen gelijk, maar de uitkomst van een goede discussie zou helemaal niet moeten zijn: ik heb gelijk. Maar: jij hebt me aan het denken gezet.”
Blijf vooral jezelf
“Blijf alsjeblieft gewoon jezelf en spreek je uit,” is Van Neerven haar slotboodschap, “maar gebruik wel woorden die verbinden en niet polariseren”. Ze citeert Theo Maassen: “Stel je voor dat miljoenen jaren geleden, toen het allereerste beestje voorzichtig aan land kroop, dat die andere beestjes hadden geroepen: hé, dat is niet de bedoeling, hè! ”
Zonder rebellen, zonder mensen die durven te denken en te doen wat nog niet gedaan is, komt er geen vooruitgang. Van Neerven sluit af met een hoopvolle gedachte: “Ik hoop dat jullie allemaal de deur uitlopen en denken: oh ja, er zit een rebel in ons team! En dat je trots kunt zijn dat jij er eentje bent.”
